Doğalgaz Dönüşümünde 5 Kritik Nokta

Doğalgaz dönüşümü nedir, hangi tesisleri kapsar?

Doğalgaz dönüşümü, motorin (kalorifer yakıtı) veya fuel-oil ile çalışan bir kazan veya proses ısıtma sisteminin doğalgaza geçirilmesi işlemidir. Kapsam iki tipte olabilir:

• Kazan değişikliği olmadan dönüşüm: mevcut kazan doğalgaza uygunsa yalnızca brülör değiştirilir.
• Kazan ve brülör birlikte yenileme: mevcut kazan doğalgaz yanmasına uygun değilse veya ekonomik ömrünü doldurmuşsa, kazan ve brülör birlikte değiştirilir.

Hangi tipin uygulanacağı, mevcut kazanın imalat standardına ve TSE belgesine bağlıdır — bu karar saha incelemesi olmadan verilemez.

1. Yetki belgesi: dönüşümü kim yapabilir?

Bu, dönüşüm sürecinin gözden kaçırılan ama en bağlayıcı adımıdır. Doğal Gaz Piyasası Sertifika Yönetmeliği'ne göre iç tesisat işleri (proje, yapım, bakım, onarım dahil), Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından verilen yetki belgesine sahip firmalar tarafından yapılabilir. Bu yetki belgesi, ilgili gaz dağıtım şirketi (İGDAŞ, Başkentgaz, İzgaz vb.) nezdinde kayıtlıdır ve iş, o dağıtım bölgesi için geçerlidir.

Endüstriyel ve büyük tüketimli tesislerin dönüşümünde ayrıca "Endüstriyel ve Büyük Tüketimli Tesislerin Doğal Gaza Dönüşümü Mühendis Yeterlilik Belgesi" aranır — bu, projelendirmeyi yapan mühendisin ayrı bir yeterlilik belgesine sahip olması gerektiği anlamına gelir.

Pratik sonuç: Bir teklif alırken, firmanın hangi dağıtım bölgesi için yetki belgesine sahip olduğunu ve endüstriyel tesislerde projelendirmeyi yapacak mühendisin yeterlilik belgesini sormak, sonradan iptal edilecek bir işe başlamamanın tek yoludur.

2. Projelendirme ve dağıtım şirketi onayı

Dönüşüm işine, proje hazırlanıp ilgili dağıtım şirketinden onay alınmadan başlanamaz. Proje aşamasında belirlenmesi gereken başlıca noktalar:

• Isı merkezinin (kazan dairesinin) mevcut durumu, havalandırma ve baca kontrolü
• Gaz besleme basıncı — orta basınç hattından branşman alınacaksa, tesise 1 bar'ın üzerinde basınçla girilmemesi güvenlik açısından tavsiye edilir; brülörün çalışma basıncına uygun regülasyon tasarlanır
• Gaz sayacından brülör servis vanasına kadar olan hat güzergâhı ve boru çapı

Onaysız başlanan bir dönüşüm işi, hem gaz açma aşamasında reddedilme hem de güvenlik denetiminde sorun riski taşır.

3. Kazan–brülör uyumu ve TS EN 676 brülör seçimi

Brülör seçimi, kazanın kapasitesine ve yapısına göre yapılır — "aynı kW'lık başka bir brülör" mantığıyla seçim yapmak sahada en sık karşılaşılan hatadır. Dikkat edilmesi gereken noktalar:

• Yeni brülör TS EN 676 uygunluğuna sahip olmalı ve kazanın kapasite–karşı basınç diyagramına uymalıdır.
• TSE belgeli tam silindirik sıvı yakıtlı kazanların doğalgaza dönüşümü, kazan kapasitesine uygun bir doğalgaz brülörü (TS EN 676) kullanılması ve akredite kurum/kuruluşlardan alınacak bir uygunluk raporu ile mümkündür. Bu rapor, dönüşümün teknik olarak geçerli sayılması için gereklidir.
• Kazan ve brülör arasındaki bağlantı ölçüleri, yanma odası derinliği ve türbülatör konumu, brülör üreticisinin montaj talimatına göre uyarlanır.

4. Güvenlik donanımının güncellenmesi

Dönüşüm yalnızca brülörü değil, kazan dairesinin güvenlik donanımını da etkiler:

• Patlama kapağı: silindirik kazanlarda patlama kapağı TS 10425 standardına uygun olmalıdır; dönüşümde bu donanımın kapasiteye uygunluğu yeniden kontrol edilir.
• Yalıtım: ön kapak iç yüzeyleri gibi ısıya maruz kalan bölgelerde uygun kalınlıkta yalıtım malzemesi bulunmalıdır.
• Gaz yakma hattı: emniyet kapama vanaları (EN 161), basınç algılama cihazları (EN 1854) ve varsa sızdırmazlık kontrol sistemi (EN 1643), yeni brülörün gaz debisine uygun olarak boyutlandırılır.
• Gaz kaçak algılama: kazan dairesinde gaz kaçak dedektörü bulunması, ek bir güvenlik katmanı olarak önerilir.

Bu maddelerden herhangi biri atlanırsa, dönüşüm teknik olarak "brülör çalışıyor" gibi görünse bile güvenlik açısından eksik kalır.

5. Devreye alma: gaz açma, ilk yanma ayarı ve baca gazı ölçümü

Dönüşümün son ve belirleyici adımı devreye almadır:

1. Gaz açma işlemi ilgili dağıtım şirketinin prosedürüne göre, yetkili personel tarafından yapılır.
2. İlk ateşleme ve yanma ayarı, kalibrasyonlu baca gazı analizörü ile tüm kademelerde yapılır — O₂, CO₂, CO ve baca gazı sıcaklığı ölçülüp kaydedilir. Ölçüm yöntemi için baca gazı analizi ile yakıt tasarrufu yazımıza bakabilirsiniz.
3. Emniyet zinciri testi — alev kaybında kapanma süresi, hava presostatı ve gaz presostatı fonksiyonları devreye alma sırasında doğrulanır.
4. TS EN 676 uygunluk kaydı ve ölçüm sonuçları, tesis dosyasında saklanır; bu kayıt hem sonraki periyodik bakımlarda referans alınır hem de bir denetimde istenebilir.

Dönüşümün getirdiği avantaj: neden tercih edilir?

Doğalgaz, motorin ve fuel-oil'e kıyasla daha temiz yanar; kükürt içeriği yok denecek kadar düşüktür ve bu, hem baca gazı emisyonlarını hem de ısı eşanjörü ve baca üzerindeki kirlenmeyi azaltır. Ayrıca yakıt deposu, ön ısıtma sistemi ve yakıt taşıma lojistiği gibi sıvı yakıta özgü işletme kalemleri ortadan kalkar. Kesin maliyet karşılaştırması; mevcut sıvı yakıt tüketimi, bölgesel doğalgaz ve motorin/fuel-oil fiyatları ile tesisin yük profiline göre proje aşamasında hesaplanmalıdır — genel bir yüzde iddia etmek yanıltıcı olur.

Sık yapılan 3 hata

1. Kapasite hesabı yapmadan "eşdeğer" brülör takmak. Kazanın karşı basıncı dikkate alınmadan seçilen bir brülör, ya kapasiteye ulaşamaz ya da yanma odasını zorlar.
2. Proje onayı beklenmeden işe başlamak. Onaysız yapılan tesisat, gaz açma aşamasında reddedilebilir ve maliyetli bir revizyon gerektirebilir.
3. Patlama kapağı ve yalıtımı gözden geçirmemek. Brülör değişse de kazanın orijinal donanımının doğalgaz yanma koşullarına uygunluğu ayrıca kontrol edilmelidir.